Deelmobiliteit

Thema mobiliteitshubs

Een hub zonder goed deelmobiliteitsaanbod is een parkeergarage. De keuzes die je op het gebied van deelmobiliteit maakt,  kunnen het succes van je hub dus maken of breken. In het vorige hoofdstuk zijn fundamentele keuzes op het gebied van organisatie en schaal van een hub behandeld. In dit hoofdstuk leggen we een aantal verbanden met deze keuzes, en focussen we expliciet op de ‘wielen’.

Want welk soort ‘wielen’ zet je neer, en hoeveel? Er is nogal wat te kiezen. Deelfietsen, scooters, bakfietsen, (steps?), auto’s in verschillende soorten en maten. We scharen ze onder éen term in dit hoofdstuk, maar dat doet eigenlijk geen recht aan de veelvoud van doelgroepen, gebruikersbehoeften en businesslogica’s. Dit hoofdstuk helpt je inzicht te krijgen in de overwegingen, keuzes en afspraken die komen kijken bij het organiseren van de juiste deelmobiliteitsmix.

Adviezen: Deelmobiliteit

  • Behandel deelmobiliteit als verzamelbegrip, niet als 1 product. Breng goed in kaart welk typen ritten door welk type gebruikers gemaakt worden en waarom.
  • Zorg dat het aanbod er op tijd is, maar denk ook na over de lange termijn. Veel commerciële aanbieders werken met contracten van 3 tot 5 jaar; leg continuïteitsafspraken helder vast zonder verlies van  flexibiliteit. Staar je niet blind op een x aantal auto’s voor een x aantal jaar, maar zorg dat wordt voorzien in de mobiliteitsbehoefte van de gebruikers.
  • Beschouw bewonersinitiatieven als volwaardige optie. Peer-to-peer autodelen, deelcoöperaties en andere bewonersinitiatieven kunnen betaalbare opties met sociaal draagvlak opleveren. Denk ook hier goed na over je doelgroepen: de ene doelgroep is meer bereid tot delen dan de andere.
  • Reken niet op vanzelfsprekend gebruik. Probeertegoeden, vroegtijdige communicatie en flankerend beleid kunnen zorgen dat deelmobiliteit sneller geadopteerd wordt.

Belangrijkste vragen

Wat is een mobiliteitsfonds of mobiliteitsbedrijf?

Een Mobiliteitsfonds en een Mobiliteitsbedrijf (of Mobiliteitsregisseur) zijn instrumenten die de gemeente in specifieke situaties kan inzetten om de regie over deelmobiliteit in- en rond hubs te versterken.

Een Mobiliteitsfonds is een financieel instrument. Ontwikkelaars kunnen hun verplichting tot het realiseren van parkeerplaatsen afkopen met een financiële afdracht, wat in een mobiliteitsfonds terechtkomt. Dit is vooral relevant als het deelmobiliteitsconcept deels in de lagere parkeernormen is verrekend (korting op de parkeernorm). Het fonds ontkoppelt de bekostiging van het individuele project, waardoor de gemeente de middelen heeft om samenhangende en grootschalige investeringen in deelmobiliteit, hubs en laadinfrastructuur in het hele gebied te doen. Zo kan een gemeente regie nemen en schaal realiseren.

Een Mobiliteitsbedrijf of een Mobiliteitsregisseur is een organisatorische rol. Dit is handig in situaties waar een eigenaar voor de lange termijn ontbreekt, zoals in het geval van aanbieders van deelvervoer die slechts kortlopende contracten (3 tot 5 jaar) afsluiten. De regisseur fungeert als het centrale aanspreekpunt na oplevering (10+ jaar), beheert contracten, monitort het gebruik en garandeert het afgesproken aanbod in de hubs.

Beide instrumenten zijn voornamelijk interessant bij grotere gebiedsontwikkelingen met meerdere projecten en ontwikkelaars. Bij kleinere opgaven kan het voldoende zijn om een goed doordachte anterieure overeenkomst met heldere KPI’s en contingencyplannen op te stellen. Zie voor keuzes op dit gebied ook Regie, rol en samenwerking en Schaal en organisatie van hubs in gebiedsontwikkeling.

Welke stakeholders kom ik tegen bij het organiseren van deelmobiliteit in gebiedsontwikkeling?

Onderstaande tabel geeft de meest voorkomende stakeholdergroepen en hun belangen weer.

Stakeholder

Belang

Toekomstige bewoner/gebruiker

Betrouwbaar, betaalbaar aanbod van (deel)mobiliteit dat past bij wensen en behoeften. Eenvoudig te gebruiken, zonder overlast.

Projectmanagers Ruimtelijke Ordening, Beleids- en projectadviseurs gemeente

Voldoende zekerheid dat (deel)mobiliteitsconcept duurzaam georganiseerd en bekostigd is. Voldoet aan juridische planhaalbaarheid.

Projectontwikkelaar

Renderend vastgoedproduct met mobiliteitsconcept dat interesse en vertrouwen wekt bij eerste kopers.

Toekomstige eigenaren (VVE, Beleggers)

Kwalitatief en duurzaam ontwikkeld vastgoed- en mobiliteitsproduct dat voorziet in behoefte van gebruikers en andere bewoners.

Aanbieders Deelmobiliteit

Voldoende rendement uit investering in gebied, gebruikerstevredenheid is haalbaar.

Welke afspraken moet ik maken met aanbieder, ontwikkelaars en/of VVE’s?

Welke specifieke afspraken je kan of moet maken met betrokken partijen, is net als andere aspecten rondom hubontwikkeling, is sterk afhankelijk van de situatie.

De leidraad Deelmobiliteit in vastgoed- en gebiedsontwikkeling geeft vanaf pagina 31 een helder overzicht van de te nemen stappen in het gebiedsontwikkelproces. Deze leidraad bespreekt per fase in het proces welke instrumenten je als gemeente kunt gebruiken, afhankelijk van welke rol je besluit te nemen (toetsend of (mede-) ontwikkelend). Een samenvatting van dit proces is te zien in Figuur 2.

Weet je nog niet waarom je wat voor soort rol wil nemen in het organiseren van hubs en deelmobiliteit in je gebiedsontwikkeling? De notitie ‘Modellen voor Regie, Keuzes in schaalniveau en governancemodel bij Mobiliteitshubs’ kan je daarbij helpen.

Hoe zorg ik ervoor dat mijn plangebied interessant is voor aanbieders, ook als dit gebied niet hoogstedelijk is?

In de Staat van Deelmobiliteit 2025 rapporteren 262 gemeenten dat zij éen of meerdere vormen van deelmobiliteit aanbieden. De markt beweegt, ook richting kleinere gemeenten. Dat betekent echter niet dat dat vanzelf gaat. Een aantrekkelijk vestigingsklimaat creëren is essentieel voor het aanbod van deelmobiliteit in landelijk gebied.

Hieronder een aantal suggesties daartoe:

  1. Begin met de vraag, niet met het aanbod. Peil eerst of er bestaande bewoners zijn met interesse en motivatie. Het programma Natuurlijk!Deelmobiliteit biedt hiervoor hapklare tools. Ook Regionale Bereikbaarheidsorganisaties, zoals GoedOpWeg kunnen hierbij ondersteunen.
  2. Verlaag de drempel voor aanbieders. Zorg voor zichtbaarheid en duidelijk flankerend beleid. Sluit aan bij landelijke standaarden zoals de Modelbepalingen Deelmobiliteit. Toets de voorwaarden die je aan potentiële aanbieders stelt vooraf via een marktconsultatie.
  3. Creëer schaal door samenwerking. In verschillende regio’s wordt geëxperimenteerd met regionale deelfietssystemen. In deze gids is al meerdere malen gewezen op de rol van schaalvergroting bij het creëren van aantrekkelijke marktcondities. Kijk over gemeentegrenzen heen en onderzoek welke vormen van deelmobiliteit op welke schaal interessant zijn voor jouw context.
  4. Wees bereid te investeren. Dit hoeft niet per se door subsidiering of omzetgaranties. Vaak is investeren in goede communicatie en organisatie al 80% van de winst. Zorg dat bewoners en aanbieders op de hoogte zijn, weten waar ze aan toe zijn en waar ze kunnen aankloppen als iets voor hen mis loopt.

Moet ik zelf regie voeren en welke knoppen heb ik om aan te draaien?

Er zijn diverse publicaties die je kunnen helpen bij het formuleren van een antwoord,

In de Notitie Modellen voor Regie, Keuzes in schaalniveau en governancemodel bij Mobiliteitshubs vind je een heldere beslisboom voor het maken van keuzes over de mate van regie op je hub- en deelmobiliteitsaanbod. In de notitie vind je ook uitgebreidere bespiegelingen over de voor- en nadelen van verschillende modellen. Een beknopte versie daarvan vind je terug in deze gids, bij Schaal en Organisatie.

Daarnaast beschrijft deze notitie hoe Merwede als een van de eerste grootschalige gebiedsontwikkelingen in Nederland de hardware, orgware en software van een autoluwe wijk integraal uitwerkt en op grote schaal in uitvoering brengt. Op basis van de gemaakte keuzes en geleerde lessen biedt de notitie handvatten voor reflectie op keuzes in regie. Zie daarvoor ook deze presentatie

Ook heeft het programma Natuurlijk!Deelmobiliteit een rapport opgesteld waarin de huidige sturings- en marktordeningsinstrumenten voor deelmobiliteitsaanbod uiteen worden gezet. Dat rapport vind je hier.

Wat zijn de meest voorkomende knelpunten bij deelmobiliteit in gebiedsontwikkeling?

Er zijn diverse manieren om knelpunten in gebiedsontwikkeling rond deelmobiliteit aan te pakken. Hieronder een overzicht.

  1. De verantwoordelijkheid voor toekomstbestendige instandhouding van het mobiliteitsconcept. In de praktijk belegt de ontwikkelaar dit vaak direct bij de aanbieder. De aanbieder werkt echter vaak met een korte horizon (3-5 jaar). Voorkom dit door al in de haalbaarheidsfase duidelijk te maken bij wie de verantwoordelijkheid voor continuïteit belegd wordt.
  2. Schaal. Een situatie waarin elk bouwblok zijn eigen gesloten oplossing heeft, kan leiden tot gebrek aan schaal en onvoldoende gebruik voor een rendabele exploitatie. Stuur op bundeling, organiseer deelmobiliteit een groter schaalniveau. Dat kan het hele gebeid zijn, de hele gemeente, of misschien zelfs wel de regio of provincie.
  3. Locatie van deelmobiliteit. Aanbieders staan, met het oog op zichtbaarheid, graag op straat, in de openbare ruimte. Dit kan in strijd zijn met de ontwerpfilosofie van de hub of het plangebied. Houd in gedachten dat een hub geen doel op zich is. In de notitie “Modellen voor Regie, Keuzes in schaalniveau en governancemodel bij Mobiliteitshubs” wordt expliciet overwogen om parkeerplaatsen voor deelmobiliteit en doelgroepen buiten de hub te laten.
  4. Planhaalbaarheidstoets is vooral gericht op “x-aantal auto’s bij oplevering van het project”. Er wordt hierin onvoldoende rekening gehouden met veranderende voorkeuren en/of reële gebruikscijfers. Mobiliteitsadviseurs hebben nog onvoldoende instrumenten in huis om de duurzame uitwerking van het mobiliteitsconcept te toetsen bij vergunningsverlening.
  5. Bewoners weten niet wat ze hebben. Communicatie over het mobiliteitsconcept start vaak te laat of is niet helder genoeg. Zorg niet alleen dat het concept bij de verkoop duidelijk is, maar dat ook bewoners die later in het gebied komen wonen actief geïnformeerd worden.