Inclusie is geen bijzaak die je aan het einde van een ontwerpproces kunt toevoegen. Het is een ontwerpopgave die bepaalt of jouw hub in de praktijk echt werkt voor iedereen. Dus ook voor mensen die minder gemakkelijk mee kunnen komen met de standaard. De keuzes die je maakt over looproutes, bewegwijzering, betaalmethoden en voertuigtypen hebben gevolgen voor wie de hub wel of niet kan bereiken en gebruiken. Keuzes van te voren zijn veel goedkoper dan de aanpassingen die je achteraf moet doen. Inclusie raakt aan meerdere lagen tegelijk: fysieke toegankelijkheid, digitale drempels, betaalbaarheid en de positie van tijdelijke gebruikers.
Adviezen
- Focus op het wegnemen van belemmeringen, niet op specifieke doelgroepen. Mobiliteitsarmoede is vaak een stapeling van belemmeringen; financieel, mentaal en fysiek. Breng de belemmeringen voor je hub in kaart en kijk hoe je die het beste kunt mitigeren.
- Betrek ervaringsdeskundigen actief. Houd hier expliciet rekening mee in je participatie-en ontwerptraject. Groepen die mobiliteitsarmoede ervaren zijn structureel minder zichtbaar voor de standaard participatietrajecten.
- Leg inclusie contractueel vast. Toegankelijkheid, beschikbaarheid en betaalbaarheid kunnen worden opgenomen als kwaliteitsvereisten in vergunningen en overeenkomsten.
Belangrijkste vragen
Kan ik ook deelmobiliteit realiseren bij sociale woningbouw?
Uiteraard kan dat. Zorg dat het aanbod goed aansluit op de doelgroep. Vaak zien we dat gemeenten rekenen met lage parkeernormen bij sociale woningbouw, waardoor deelmobiliteit een interessante oplossing kan zijn.
Het Programma Natuurlijk!Deelmobiliteitis bezig met een juridische verkenning naar de (on)mogelijkheden voor het realiseren van deelmobiliteit bij sociale woningbouw.
Daarnaast hebben De Groene Huisvesters, een koepel van woningbouwcorporaties, in 2025 een ‘living lab’ deelmobiliteit georganiseerd. De juridische verkenning naar de mogelijkheden voor het organiseren van deelmobiliteit is hier een uitkomst van. Andere uitkomsten van dit traject zijn hier gedeeld: Deelmobiliteit –Groene Huisvesters.
Bewoners van sociale huurwoningen hebben ook de mogelijkheid om op eigen initiatief, of samen met buurtbewoners, een deelautocoöperatieop te starten. Veel gemeenten bieden voor dit soort initiatieven parkeervergunningen tegen gereduceerde tarieven aan. Ook is het programma N!D bezig toolkitste ontwikkelen voor gemeenten om dit zo eenvoudig mogelijk te faciliteren.
Daarnaast kan DMI-partner Townmaking helpen bij het opzetten van zo’n grassrootsorganisatie. Een voorbeeld van hoe zij dit deden in de Zwolse wijk Assendorp lees je hier.
Hoe zorg ik voor een universeel toegankelijke hub?
In deze omgeving pleiten we op veel plekken voor scherpe doelgroepenanalyses, het combineren van functies en het bundelen van voorzieningen. Die blik heeft ook een keerzijde. Inclusiviteit en toegankelijkheid vragen om een andere blik; een focus op het wegnemen van belemmeringen.
Een slimme concentratie van functies en voorzieningen kan je hub levendig en veilig maken, zoals we al eerder bespraken. Het kan echter ook zorgen voor een drukke, prikkelrijke omgeving. Ook is verstandig stil te staan bij het belang van digitale toepassingen. Veel deelmobiliteit werkt via een app en ook het aanmelden van bezoekers voor een parkeerplaats moet in veel gemeenten online.
Dat kan een belemmering zijn voor potentiële gebruikers. Kijk maar eens naar dit voorbeeld uit Utrecht.
Goede toegankelijkheid vraagt dus om keuzes op drie niveaus: de route naar de hub, de hub zelf, en de digitale en organisatorische laag eromheen.
Meer praktische aanwijzingen en technische specificaties vind je in de Leidraad toegankelijkheid van het CROW. Daarnaast heeft het CROW ook meerdere webinars gepubliceerd ter ondersteuning.
Voor meer hulp bij het maken van keuzes over samenwerking en rolverderling, zie het de weppagina Regie en governance.
Hoe verlaag ik de drempel voor financieel kwetsbare huishoudens?
Je hub moet natuurlijk zoveel mogelijk bereikbaarheid creëren voor zoveel mogelijk mensen. Tegelijkertijd hebben we in in de sectie flankerend beleid besproken dat een hub eigenlijk alleen werkt wanneer er ook parkeerregulering van kracht is in de omgeving.
Zo'n 8,6% van de Nederlanders valt onder de financiële minima, een omvangrijke groep mensen om rekening mee te houden bij het invoeren van parkeerregulering, abonnementssystemen of het terugschroeven van de beschikbaarheid van parkeervergunningen.
Van de eerder genoemde 8,6% heeft zo’n 31% wel een rijbewijs, maar geen auto ter beschikking. Voor hen kan deelmobiliteit een uitkomst zijn voor incidentele ritten, al worden commerciële deelauto’s vaak als duur gezien. Opvallend is dat mensen met een laag inkomen wel degelijk delen, maar dan informeel. Ze maken ongeveer twee keer zo vaak gebruik van een auto van bekenden als de gemiddelde Nederlander. Dat informele delen is een aanknopingspunt: het laat zien dat de bereidheid er is, maar dat het huidige commerciële aanbod niet aansluit op hun situatie. Houd hier expliciet rekening mee bij het ontwerpen van de hub, zorg voor voldoende alternatieve vervoersmiddelen en mogelijkheden om informeel autodelen te faciliteren. Zorg er bijvoorbeeld voor dat er geen ingewikkeld pasjes-of appsysteem nodig is om de hub te gebruiken, of stimuleer informeel delen door informatievoorziening op en rond je hub.
Als gemeente heb je meerdere instrumenten om de financiële drempel te verlagen. Tariefdifferentiatie en probeertegoeden verlagen de instapdrempel voor nieuwe gebruikers. P&R-constructies kunnen deelmobiliteit koppelen aan bestaande vervoersarrangementen. Bewonerscoöperaties bieden een alternatief voor commercieel aanbod
Hoe zorg je dat ook mensen die zich ongerust voelen over het reizen de hub gaan gebruiken?
Een substantiële groep reiziger reist minder of anders omdat ze zich ongerust voelen: over de plek zelf, over het overstappen tussen onbekende systemen, of over wat er gebeurt als er iets misgaat. Dat gevoel is niet irrationeel en verdwijnt niet vanzelf als het aanbod op orde is. Voor meer context en categorieen hierbij, zie ook de presentatie van Babet Hendriks in de HDA, Juni 2025.
Sociale veiligheid kent twee kanten. Feitelijke veiligheid, relatief goed te beïnvloeden via ontwerp: goede verlichting, heldere zichtlijnen, functiemenging zodat er overdag en 's avonds mensen aanwezig zijn, en een nette onderhouden omgeving. Een verwaarloosde hub voelt onveilig, ongeacht de criminaliteitscijfers.
De subjectieve kant, het gevoel van veiligheid, is minder simpel. Die wordt mede bepaald door vertrouwdheid: mensen die de hub kennen, die weten hoe het werkt en wie ze kunnen aanspreken als er iets misgaat, voelen zich er veiliger. Dat heeft consequenties voor hoe je een hub introduceert.
Een conciërge op locatie, of een ander vast aanspreekpunt verlaagt de drempel niet alleen voor mensen met beperkte digitale vaardigheden, het geeft ook ongeruste reizigers het gevoel dat er iemand is. Bekendheid met de plek helpt evenzeer: introductieprogramma's, buurtactiviteiten of een proefperiode met begeleiding kunnen het eerste bezoek over de drempel trekken. Een hub die je één keer prettig hebt ervaren, bezoek je een tweede keer met minder aarzeling. Daarnaast kun je nadenken over een voorzieningenmix die de klok dekt, zodat er altijd levendigheid is op en rond de hub. Denk bijvoorbeeld aan een sportschool, supermarkt, filmhuis, avondschool of kinderdagverblijf.
Een goed voorbeeld hiervan is de mobiliteitshub in het centrum van Roden.
Hoe ga ik om met bezoekersvergunningen?
Welke uitzonderingen moet en kan ik maken? Hoe verzekeren we de doelgroepen (bijvoorbeeld ploegendiensten of zorgmedewerkers) dat de betrouwbaarheid en beschikbaarheid van de deelvoertuigen zo hoog is, dat het bezit van een privéauto overbodig en risicovol wordt?
Veel gemeenten worstelen met het prioriteren van de schaarse plekken en vergunningen. Hier is het ei van Columbus nog niet gevonden. Het programmateam mobiliteitshubs en de gemeenten in de community zijn echter altijd bereid de beschikbare ervaringen te delen.
Wil je meer weten? Neem dan contact op via mobiliteitshubs@minienw.nlom .